از جشن آغاز سال نوی گیلک‌ها چه می‌دانید؟

نوروزبل و ثبت در فهرست آثار ملی

جشن باستانی نوروزبل طبق تقویم گیلانی، جشن آغاز سال گالشی و دیلمی است که در فهرست آثار ملی با شماره ۱۳۷۱ ثبت شده است.

جشن سال نوی گیلانیان، کهن‌ترین سال‌شمار ایرانی محسوب می‌شود و ریشه در فرهنگ، سنت و باور کهن مردم این خطه دارد.

واژه شناسی

نوروزبَل از ترکیب دو واژه «نوروز» و «بل» ساخته شده است. نوروز به معنای آغاز سال نو و بل به معنای شعله آتش است. بعضی قدمت جشن نوروزبل را به اسطوره فریدون و ضحاک مرتبط می‌دانند و بعضی دیگر این جشن را، جشن برداشت محصول و زمان پرداخت خراج به حکومت (آیین خراجی) می‌نامند.

آیین خراجی در گذشته به این مفهوم بود که گالشان، گندم خود را درو کرده، محصولات خود را به بازار برده‌ و از دام‌های خود محصولات لبنی را به دست آورده‌اند. حال با توانایی پرداخت باج و خراج از طریق فروش محصول، به زندگی‌ خود سامان داده‌اند.

سابقه جشن نوروزبل

سابقه‌ جشن نوروزبل در گیلان به صدها سال پیش برمی‌گردد و زمان برگزاری آن، در نیمه اَمرداد (۱۳ الی۱۷ اَمرداد) است. نوروزبل در عصر آخرین شب سال از تقویم دیلمی، یعنی آخرین روز «اسپندارما» و شب اولین روز سال یعنی «نوروز‌ما» برگزار می‌شود.

ماه های دیلمی

ماه‌‌های سال دیلمی: «نوروز‌ما»، «کورچ‌ما»، «اریه‌ما»، «تیرما»، «موردال‌ما»، «شریرما»، «امیرما»، «آول‌ما»، «سیا‌ما»، «دیا‌ما»، «ورفنه‌ما» و «اسپندارما» نام دارند.

جشن نوروزبل یا آغاز سال نوی دیلمی، چند سالی است به شکل نمادین در کوه‌های دیلمان و املش با حضور وسیعی از گیلانیان و گردشگران برپا می‌شود. این جشن از سال ۱۳۸۵ تا به امروز، در ارتفاعات دیلمان و یا املش، در قالب جشنی بزرگ، هرساله پررونق‌تر از سال پیش برگزار می‌شود.

کنسرت‌های موسیقی سنتی، آوازخوانی شبانی، نمایش‌های آیینی جدال نور و ظلمت، رقص‌های بومی و همچنین بازی‌ها و آیین‌های سنتی گیلان مثل: لافندبازی (طناب‌بازی)، عروس‌گولی، کشتی گیله‌مردی و مانند آن میان شور تشویقِ شرکت‌کنندگان، این جشن را لبریز از شادمانی و تازگی می‌کند.

درباره اجرای نوروزبل

در گذشته، روشن کردن آتش توسط سَرگالش (بزرگ قوم)، در مرتفع‌ترین قله کوه، برای اعلام سال جدید انجام می‌گرفت تا آغاز فصل کوچ و هدایت دام‌ها به پایین کوه را به دامداران اطلاع دهد.

نوازنده‌های محلی و مردم سرود سال نو را در ستایش آتش و طلب خیر، نیکی و برکت به صورت ‌جمعی می‌خوانند:

گروم گروم گروم بل (آتشی که با هیبت می‌سوزی)/ نوروز ما و نوروز بل (ماه نوروز و شعله‌ی بلند آتش)

نو سال ببی، سال سو (ای سال نو، روشنایی باشی)/ نو بدی خونه واشو (فراوانی ببخشی به خانه‌هایمان)

نوزا و بود و وابو (مانند گیاهان نورسته نعمت‌ ببخشی)/ امئه روزی‌ئره واشو (برای رزق و روزی ما بارآور شوی)

وبگاه تقویم دیلمی:

https://giltime.ir/

تحریریه وبگاه فرهنگی میراث کوهستان