چرا می‌گفتند شمر طالقانی بود؟
روایت طنز تاریخی از عهد ناصری
مقدمه
در دوره ناصرالدین‌شاه قاجار، مراسم عزاداری و تعزیه در تکیه دولت با شکوه خاصی برگزار می‌شد. یکی از این تعزیه‌ها که در روز تاسوعا اجرا شد، به ماجرایی منجر گردید که باعث شد عبارت “شمر طالقانی” بر سر زبان‌ها بیفتد. در ادامه، این روایت تاریخی را بررسی می‌کنیم.
اجرای تعزیه در تکیه دولت
در تاسوعای حسینی، مجلس تعزیه حضرت عباس (ع) در تکیه دولت برپا بود. ناصرالدین‌شاه، درباریان، شاهزادگان و حتی برخی سفرای خارجی در این مجلس حضور داشتند. نمایش به قدری طبیعی اجرا می‌شد که همه حضار تحت تأثیر قرار گرفتند.
ماجرای قطع دستان حضرت عباس (ع)
در حین اجرای تعزیه، صحنه نبرد شمر و حضرت عباس (ع) به نمایش درآمد. بازیگران به پشت پرده‌ای که در کنارشان نصب شده بود رفتند و وقتی از آن خارج شدند، دست راست حضرت عباس (ع) قطع شده بود. برای نمایش طبیعی‌تر این صحنه، از پارچه سفید آغشته به جوهر قرمز استفاده شده و دست بریده به شکل گردن گوسفندی از زیر لباس بیرون زده بود.
واکنش غیرمنتظره سفیر روسیه
در مرحله بعد، شمر و حضرت عباس (ع) مجدداً با یکدیگر جنگیدند. بار دیگر به پشت پرده رفتند و این بار دست چپ حضرت عباس (ع) نیز قطع شد. این صحنه چنان واقعی و تأثیرگذار بود که سفیر روسیه که در مجلس حضور داشت، متأثر شده و تصور کرد که این واقعه به‌طور واقعی اتفاق افتاده است. از این رو، اسلحه خود را کشید و به سمت بازیگر نقش شمر شلیک کرد. شمرخوان که “ملا عبدالله طالقانی” نام داشت، نقش
بر زمین شد و مجلس تعزیه به هم ریخت.
واکنش ناصرالدین‌شاه و پیدایش عبارت “شمر طالقانی”
پس از این اتفاق، ناصرالدین‌شاه با تعجب پرسید: “شمر که بود؟”
حاضران پاسخ دادند: “قربان، شمر ملا عبدالله طالقانی بود.”
از آن پس، این ماجرا در میان مردم پیچید و عبارت “شمر طالقانی بود” به یک اصطلاح معروف تبدیل شد.
نتیجه‌گیری
این داستان که از کتاب “برخی از دیده‌ها و شنیده‌ها درباره مردم کرود و طالقان” نوشته مرحوم حبیب‌الله برنگی (۱۳۶۵) نقل شده، نمونه‌ای از وقایعی است که در دوران قاجار رخ می‌داد. این روایت نه تنها بخشی از تاریخ تعزیه در ایران را نشان می‌دهد، بلکه طنز تلخی از سوءتفاهم فرهنگی را نیز به تصویر می‌کشد.
منبع: وبگاه میراث کوهستان
روایت تاریخی از عهد ناصری – شمر طالقانی بودنقل از کتاب برخی از دیده‌ها و شنیده‌ها در بارۀ مردم کرود و طالقان
نوشته مرحوم حبیب‌اله برنگی (۱۳۶۵)
انتشار:(بخش تاریخ وبگاه میراث کوهستان)